بیمه از دیدگاه برخی از مراجع بزرگ تقلید مکتب تشیع

مقالات بیمه

بیمه از دیدگاه برخی از مراجع بزرگ تقلید مکتب تشیع

نظرات حضرات امام خمینی (ره) ، آیت الله وحید خراسانی ، آیت الله سیستانی در خصوص بیمه اشخاص در زیر بیان میگردد.

یکشنبه 6 آبان 1397

 

 

بیمه از دیدگاه برخی از مراجع بزرگ تقلید مکتب تشیع

 

حضرت امام خمینی (ره)

امام خمینی در مورد بیمه در کتاب تحریر الوسیله می فرمایند:

چنانچه بیمه گر تعهد کند که گذشته از پرداخت خسارت، مبلغی اضافه بپردازد، مثلا کسی خود را در شرکت بیمه ای برای مدت معین در برابر حق بیمه تعیین شده، بیمه عمر کند و حق بیمه را به طور اقساط، ماهانه بپردازد و در مقابل شرکت بیمه برای ترغیب و تشویق بیمه گذاران، تعهد کند که گذشته از مبلغ بیمه، چیزی اضافه بپردازد، این پول اضافی که بیمه گر به بیمه گذار می پردازد از قبیل ربای قرضی نیست؛ زیرا که پرداخت اقساط حق بیمه به عنوان قرض نیست، بلکه بیمه خود قراردادی مستقل است که در ضمن آن این شرط آماده است و این شرطی است جایز و مؤثر و لازم الاجرا.

چنانچه شرکت بیمه با پول جمع شده مشترکین به تجارت بپردازد، صحیح است و بیمه گذار گذشته از دریافت خسارت، سهمی از سود تجارت مطابق با قرارداد خواهد داشت. همچنین اگر در این شرکت و تجارت بعضی از مشترکین پول بدهند و بعضی به جای پول کار کنند و قراردادشان مانند مضاربه (سرمایه گذاری در امور تجاری) از نظر این جانب صحیح است.

 

حضرت آیت الله وحید خراسانی (دام ظله)

آیت الله وحید خراسانی از علما و مراجع بزرگ شیعیان، در باب بیمه به تفصیل نظرات خود را مطرح فرموده اند. ایشان در رساله توضیح المسائل خود در باب بیمه می فرمایند:

مسئله ۲۸۷۰ - بیمه انواع و اقسام متعددی دارد؛ مانند بیمه حیات و بیمه سلامت و بیمه مال و چون حکم آنها یکی است، نیازی به بیان اقسام و انواع آن نیست.

مسئله ۲۸۷۱ - بیمه از عقود است و به ایجاب و قبول محقق می شود، مثل آنکه بیمه کننده بگوید: «من متعهدم که خسارت وارده بر جان یا مال را در مقابل پرداخت چنین مالی جبران کنم» و کسی که خواهان بیمه است بگوید: «قبول کردم» یا کسی که خواهان بیمه است بگوید: «من تعهد می کنم که مال معینی را در مقابل جبران چنین خسارتی بپردازم» و بیمه کننده بگوید: «قبول کند» و این عقد مانند سایر عقود، به قول و فعل محقق می شود و شرایط عامه عقود؛ مانند: بلوغ و عقل و قصد و مکره نبودن و محجور نبودن طرفین عقد، به سفاهت یا افلاس، در آن معتبر است و معتبر است آنچه بیمه می شود، مانند جان یا مال، و خطرهای احتمالی که جان یا مال به جهت آن بیمه می شود، معین باشد، و همچنین مالی که پرداخت می شود و اگر به اقساط است، اقساط ماهانه یا سالانه آن مثلا معین باشد و ابتدا و انتهای مدت بیمه نیز معین باشد.

مسئله ۲۸۷۲ - می توان تمام اقسام عقد بیمه را از باب تعهد بیمه کننده و بیمه شونده به پرداخت خسارت و مال معین، قرار داد، هرچند احوط آن است که مثلا بیمه شونده مال معینی به بیمه کننده صلح کند به شرط آنکه بیمه کننده خسارت احتمالی که معین شده جبران نماید، و بر بیمه کننده جبران واجب می شود و همچنین در صورتی که مال معین از طرف بیمه شونده عین باشد، می توان عقد بیمه را به عنوان هبه به شرط تحمل خسارت احتمالی از جانب بیمه کننده انجام داد که بر بیمه کننده وفای به شرط واجب است.

مسئله ۲٫۸۷۳ - چنانچه عقد بیمه به صورت صلح به شرط تحمل خسارت یا به صورت هبه به شرط تحمل خسارت باشد و بیمه کننده در صورت پیش آمد خسارتی بر بیمه شونده ، از جبران آن خودداری کند و به شرط عمل ننماید، بیمه شونده خیار تخلف شرط دارد و می تواند صلح یا هبه را فسخ کند و آنچه از اقساط بیمه پرداخت کرده، پس بگیرد.

مسئله ۲۸۷۴ - در صورتی که بیمه شونده اقساط بیمه را بر طبق قرارداد نپردازد، بر بیمه کننده واجب نیست خسارت وارده را جبران کند و بیمه شونده حق ندارد آنچه از اقساط بیمه پرداخت کرده، پس بگیرد.

مسئله ۲۸۷۵ - در صحت عقد بیمه، مدت معینی معتبر نیست که باید مثلا یک ساله باشد یا دو ساله یا بیشتر، بلکه تابع توافق بیمه شونده و بیمه کننده است.

 

حضرت آیت الله سیستانی (دام ظله)

نظرات آیت الله سیستانی که از مراجع بزرگ معاصر هستند، طبق توضیح المسائل ایشان تقریبا مشابه نظرات آیت الله وحید خراسانی است، لیکن برخی سؤالات در خصوص بیمه های اشخاص، از دفاتر ایشان در تهران پرسیده شد که متن آن به این شرح است:

١. بیمه عمر به شرط حیات و یا بیمه عمر مختلط عمر و حیات که ذخیره ریاضی دارند و بیمه گر از محل این ذخایر به بیمه گذاران خود (پرداخت کننده های حق بیمه) سود سالانه پرداخت می کند، چه حکمی دارند؟

پاسخ: در صورتی که بیمه گذار اطمینان داشته باشد که بیمه گر با جمع حق بیمه های دریافتی از بیمه گذاران خود عملیات اقتصادی و بازرگانی انجام داده  بخشی از سود احتمالی را به بیمه گذاران پرداخت می نماید، صحیح است، لیکن اگر بیمه گذار بداند عملیات بازرگانی بیمه گر، غیر واقعی و صوری است، جایز نیست. حتی کتبی بودن قرارداد بیمه، به تنهایی کفایت نمی کند و بیمه گذار باید از انجام عملیات اقتصادی بیمه گر اطمینان حاصل نماید. در غیر این صورت جایز نیست

 

٢. آیا بیمه نمودن چند خطر به صورت همزمان مانند: فوت، بیماری، از کار افتادگی، حادثه و ... برای یک بیمه شده در یک بیمه نامه جایز است؟

اگر برای هر کدام از خطرات، عقد معینی (با شرایط صحت عقد) و شرایط عمومی معینی و حق بیمه معینی و زمان معینی وجود داشته باشد، حتی اگر در یک قرارداد (بیمه نامه) هم باشند، صحیح است.

٣. آیا سود حاصل از مشارکت بیمه گذار در منافع بیمه گر ناشی از بیمه های ذخیره دار مشمول خمس می شوند یا خیر؟

پاسخ:

اصل حق بیمه های پرداختی بابت خطرات بیمه ای مشمول خمس نیست، لیکن میزان سودی که بیمه گر سالانه پرداخت می کند، با حفظ شرایط مندرج در پاسخ سؤال اول، اگر تا سر سال صرف در مؤونه (خرج زندگی) نشود، از سوی ذی نفع مشمول خمس است. حتی اگر این سود به مستمری بازنشستگی هم تبدیل شود، باید از طرف دریافت کننده مستمری، تخمیس گردد.

۴. آیا به سرمایه فوت دریافتی از بیمه گر بابت فوت بیمه شده در بیمه های عمر با حادثه، خمس تعلق می گیرد؟

پاسخ:

اگر سرمایه مورد تعهد بیمه گر یا مستمری بازماندگان پس از دریافت از بیمه گر را سر سال صرف در مؤونه (خرج زندگی) نشود، از سوی ذی نفع یا ذی نفعان باید تخمیس شود، لیکن خمس به دیه، تعلق نمی گیرد.

 

مطالب مرتبط : بررسی بیمه اشخاص در بازار کشورهای اسلامی

خبر نامه سایت پاکت

برای عضویت در خبرنامه پاکت و دریافت جدیدترین مطالب، ایمیل خود را وارد کنید